المنسوب للإمام الصادق ( ع ) ( مترجم : گيلاني )
53
مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة ( فارسي )
يعنى : نشانهء هدايت و به راه حقّ بودن ، اتيان به اوامر و باز ايستادن از مناهى است ، و نشانهء گمراهى و ضلالت ، انحراف از طاعت و اتيان به مناهى است . مراد از « ضلالت » به قرينهء « هدايت » ، خروج از ايمان است ، و دلالت دارد كه عاصى در حين عصيان ، مؤمن نباشد . چنان كه حديث : « الزّانى لا يزني و هو مؤمن » ، و حديث : « الزّانى حين يزني خرج منه روح الايمان » ، دلالت بر او دارد ، مگر آن كه به قرينهء لفظ « روح » و فقرهء آينده ، حمل كنيم ايمان را به ايمان كامل . و أصلهما من الذّكر و الغفلة . اصل و اساس « هدايت » و « ضلالت » ، به ياد خدا بودن و غافل از او بودن است . چنان كه در قرآن عزيز مذكور است كه : * ( وَالَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا ) * ( عنكبوت - 69 ) ، يعنى : كسانى كه جهاد مىكنند با نفس خود ، در راه من و در پى اصلاح خويش هستند ، من توفيق مىدهم ايشان را به راه راست و مىرسانم ايشان را به راه راست . و امّا بودن غفلت ، مورث ضلالت و بودن او اساس غوايت و شقاوت ، ظاهر است . چرا كه غفلت از جناب احديّت ، موجب كم اهتمامى به شرع است ، كم اهتمامى به شرع ، عين ضلالت است و گمراهى . فاجعل قلبك قبلة للسانك . يعنى : بگردان دل خود را قبلهء زبان خود . يعنى : هر چه مىخواهى بگويى پيش از گفتن ، رجوع كن به دل خود و او را به او عرض كن ، كه او محك تميز ميان صحّت و فساد است . اگر دل ، حكم كرد كه مىتوان گفت ، بگو ، « و الَّا فلا » ، چنان كه كلام بلاغت انجام : « لسان العاقل وراء قلبه » ، يعنى : زبان عاقل ، عقب دل او است ، يعنى : عاقل هر چه مىگويد ، اوّل به دل عرض مىكند ، اگر شايستهء گفتن مىداند ، مىگويد و گر نه ، نه . دلالت صريح بر اين دارد : لا تحرّكه الَّا باشارة القلب و موافقة العقل و رضى الايمان . يعنى حركت مده زبان خود را ، مگر به اشارهء دل و تجويز عقل و رضاى ايمان .